Μια συνάντηση ουσίας, έπειτα από πολλά χρόνια,
με αντικείμενο τη διερεύνηση πρακτικών μορφών συνεργασίας
για την ανάδειξη αρχαιολογικών χώρων, αρχαίων λατομείων και μνημείων της Θάσου
Έναν ουσιαστικό θεσμικό δίαυλο επικοινωνίας ανάμεσα στον ιστορικό φορέα του ελληνικού μαρμάρου και την αρμόδια Αρχαιολογική Υπηρεσία της περιοχής άνοιξε η συνάντηση του ΣΕΜΜ-Θ με την Εφορεία Αρχαιοτήτων Καβάλας, με αντικείμενο τη διερεύνηση δυνατοτήτων συνεργασίας για την προστασία, τεκμηρίωση και ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς της Θάσου και της ευρύτερης περιοχής. Η συνάντηση πραγματοποιήθηκε την Παρασκευή 15 Μαΐου 2026, στις 12:00, με τη συμμετοχή κλιμακίου του Συνδέσμου υπό τον Πρόεδρο του Διοικητικού Συμβουλίου κ. Γεώργιο Κ. Φιλιππίδη, των πρώην Προέδρων κ. Δημητρίου Τούλη και κ. Γεωργίου Λιανού, καθώς και του Αντιπροέδρου κ. Ηλία Ζουπίδη. Από την πλευρά της Εφορείας συμμετείχαν η Προϊσταμένη κα Σταυρούλα Δαδάκη και ο κ. Μιχάλης Λυχούνας, Προϊστάμενος του Τμήματος Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Αρχαιοτήτων και Μουσείων. Η συνάντηση πραγματοποιήθηκε σε συνέχεια της θεσμικής επιστολής του Προέδρου του ΣΕΜΜ-Θ προς την κα Δαδάκη, με την οποίαν ο Σύνδεσμος εξέφρασε τον ειλικρινή σεβασμό του προς το έργο της Εφορείας Αρχαιοτήτων Καβάλας και ζήτησε τη διερεύνηση δυνατοτήτων συνεργασίας και υποστηρικτικής συνδρομής, πάντοτε με απόλυτο σεβασμό στο ρόλο, την αρμοδιότητα και την επιστημονική ευθύνη της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας.
Η πρωτοβουλία έχει ιδιαίτερη θεσμική σημασία, καθώς, όπως αναδείχθηκε και κατά τη συζήτηση με την Προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Καβάλας κα Σταυρούλα Δαδάκη, σηματοδοτεί την ουσιαστική επανεκκίνηση μιας οργανωμένης σχέσης ανάμεσα στον ιστορικό φορέα του μαρμάρου στη Μακεδονία και τη Θράκη και την αρμόδια Αρχαιολογική Υπηρεσία της περιοχής. Το γεγονός ότι η συνάντηση πραγματοποιείται για πρώτη φορά σε τέτοια θεσμική μορφή κατά τη διάρκεια της δικής της προϊσταμένης αρχής προσδίδει στην πρωτοβουλία πρόσθετη βαρύτητα. Η επανενεργοποίηση αυτού του διαύλου κρίθηκε σημαντική όχι μόνο για λόγους συμβολικούς, αλλά και για λόγους ουσίας, καθώς η Θάσος αποτελεί τόπο όπου η αρχαία λατομική δραστηριότητα, το φυσικό υλικό, η αρχαιολογική τεκμηρίωση και η σύγχρονη παραγωγική εμπειρία συναντώνται με τρόπο μοναδικό. Κατά τη διάρκεια της συζήτησης αναδείχθηκε η ανάγκη να καταστεί περισσότερο ορατό το κοινωνικό και πολιτιστικό αποτύπωμα των επιχειρήσεων μαρμάρου στις περιοχές όπου δραστηριοποιούνται. Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στη Θάσο, όπου οι επιχειρήσεις του κλάδου έχουν κατά καιρούς συνδράμει με μηχανήματα, τεχνική υποστήριξη, προσωπικό και υλικούς πόρους σε ζητήματα τοπικής σημασίας. Ταυτόχρονα, αναγνωρίστηκε ότι η συμβολή αυτή δεν έχει πάντοτε αναδειχθεί με τρόπο συστηματικό, ιδιαίτερα στο πεδίο της πολιτιστικής κληρονομιάς.
Ο Πρόεδρος του ΣΕΜΜ-Θ κ. Γεώργιος Κ. Φιλιππίδης υπογράμμισε ότι ο Σύνδεσμος προσέρχεται στη συζήτηση όχι για να υποκαταστήσει την αρμόδια Υπηρεσία, αλλά για να τεθεί στη διάθεσή της, όπου και εφόσον αυτό κριθεί χρήσιμο. Όπως τονίστηκε χαρακτηριστικά, οι επιχειρήσεις μαρμάρου γνωρίζουν το υλικό, την εξόρυξη, τη μεταφορά και τις πρακτικές απαιτήσεις του μαρμάρου, ενώ η Αρχαιολογική Υπηρεσία έχει την επιστημονική, θεσμική και πολιτιστική ευθύνη για την προστασία και ανάδειξή του ως στοιχείου της ιστορικής μνήμης.
Στο πρακτικό μέρος της συνάντησης συζητήθηκαν δυνατότητες άμεσης, χαμηλού κόστους και επιχειρησιακά εφαρμόσιμης συνδρομής του Συνδέσμου, ιδίως σε εργασίες καθαρισμού αρχαιολογικών χώρων και απαλλοτριωμένων οικοπέδων στη Θάσο, όπου υπάρχουν ανάγκες τακτικής φροντίδας και συντήρησης. Η Εφορεία Αρχαιοτήτων Καβάλας έθεσε υπόψη του ΣΕΜΜ-Θ συγκεκριμένες δυσκολίες που σχετίζονται με τις εποχικές ανάγκες καθαρισμού, τη διαχείριση αρχαιολογικών χώρων και την ανάγκη προσεκτικών, νόμιμων και επιστημονικά καθοδηγούμενων παρεμβάσεων.
Συζητήθηκε, επίσης, η δυνατότητα υποστήριξης με κατάλληλα μηχανήματα έργου, όπως μικρό φορτωτή τύπου Bobcat ή μικρό εκσκαφέα, όπου αυτό είναι αναγκαίο και εφικτό, πάντοτε υπό την καθοδήγηση της Εφορείας. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στην ανάγκη οι όποιες εργασίες να γίνονται με ασφάλεια, προσοχή και πλήρη σεβασμό προς τα αρχαιολογικά κατάλοιπα.
Σημαντικό μέρος της συζήτησης αφορούσε τη δυνατότητα μετακίνησης, ταξινόμησης και καλύτερης προσωρινής ή μόνιμης τοποθέτησης μαρμάρινων αρχιτεκτονικών μελών και σαρκοφάγων σε επιλεγμένους χώρους της Θάσου. Εξετάστηκε, μεταξύ άλλων, η ανάγκη τοποθέτησης ορισμένων αρχαιολογικών μελών σε ειδικές προκατασκευασμένες βάσεις από σκυρόδεμα με λαβές, ώστε να διευκολύνεται μελλοντικά η ασφαλής μετακίνησή τους με μηχανικά μέσα και να αποφεύγεται η άμεση επαφή τους με το έδαφος. Παράλληλα, τέθηκε επί τάπητος η προοπτική διαμόρφωσης μικρών υπαίθριων επισκέψιμων χώρων, με δυνατότητα ανάδειξης σαρκοφάγων, αρχιτεκτονικών μελών και άλλων μαρμάρινων καταλοίπων. Στο πλαίσιο αυτό συζητήθηκαν ζητήματα που αφορούν στην περιοχή των νοτίων τειχών του Λιμένα Θάσου, το χώρο πλησίον του Μουσείου και άλλα σημεία με αρχαιολογικό ενδιαφέρον. Η συζήτηση παρέμεινε σε διερευνητικό επίπεδο, καθώς υπογραμμίστηκε ότι κάθε παρέμβαση προϋποθέτει τις αναγκαίες μελέτες, τις απαιτούμενες εγκρίσεις και την πλήρη τήρηση της νομοθεσίας.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δόθηκε στο ζήτημα των μελετών. Επισημάνθηκε ότι ακόμη και μικρές παρεμβάσεις ανάδειξης απαιτούν σοβαρή τεχνική και επιστημονική προετοιμασία, ενώ για μεγαλύτερα έργα, όπως η μελέτη των νοτίων τειχών, απαιτούνται αρχιτεκτονικές, τοπογραφικές και στατικές προσεγγίσεις. Στο πλαίσιο αυτό ο ΣΕΜΜ-Θ δήλωσε καταρχήν διαθέσιμος να εξετάσει, στο μέτρο των δυνατοτήτων του, μορφές υποστήριξης που θα μπορούσαν να συμβάλουν στην ωρίμανση τέτοιων πρωτοβουλιών.
Πέραν των άμεσων πρακτικών αναγκών, η συνάντηση ανέδειξε και μιαν ευρύτερη προοπτική, τη διασύνδεση της σύγχρονης λατομικής δραστηριότητας με την αρχαία ιστορία του μαρμάρου. Η Θάσος, με τα αρχαία λατομεία της, τη μακρά χρήση του μαρμάρου και τη σημερινή παραγωγική της ταυτότητα, αποτελεί ένα ιδιαίτερα γόνιμο πεδίο συνάντησης της αρχαιολογίας, της γεωλογίας, της αρχιτεκτονικής, της ιστορίας της τεχνολογίας και της σύγχρονης εμπειρίας του κλάδου. Στο πλαίσιο αυτό έγινε αναφορά στην ανάγκη περαιτέρω επιστημονικής τεκμηρίωσης της προέλευσης αρχαίων μαρμάρινων μελών και αντικειμένων, με αξιοποίηση αρχαιομετρικών μεθόδων και ειδικών επιστημονικών συνεργασιών, ώστε να ενισχυθεί η γνώση γύρω από τα αρχαία λατομεία, τη διάκριση τοπικών και εισαγόμενων υλικών και τη χρήση του μαρμάρου στα μνημεία της περιοχής.
Από την πλευρά του ΣΕΜΜ-Θ επιδόθηκε στην Εφορεία Αρχαιοτήτων Καβάλας σύντομο υπόμνημα συνεργασίας, στο οποίο καταγράφονται ενδεικτικές ιδέες και κατευθύνσεις για μελλοντικές δράσεις. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η δημιουργία περιοδικής έκθεσης για την εξόρυξη και λάξευση του μαρμάρου κατά την αρχαιότητα και τους πρώιμους μεσαιωνικούς χρόνους, η υποστήριξη πληροφοριακών πινακίδων, η ενίσχυση συνεδρίων και εκδηλώσεων γύρω από το μάρμαρο, η υποστήριξη επιστημονικών και εκλαϊκευτικών εκδόσεων, καθώς και η συνεργασία σε έργα επεμβάσεων, αναστηλώσεων και επανεκθέσεων.
Η σημειολογία της συνάντησης υπερβαίνει την τυπική θεσμική επαφή. Ο ΣΕΜΜ-Θ, ως ο παλαιότερος και ιστορικότερος συλλογικός φορέας του κλάδου του μαρμάρου στην Ελλάδα και στην περιοχή της Μακεδονίας–Θράκης, αναγνωρίζει ότι το μάρμαρο δεν αποτελεί μόνο παραγωγικό και εξαγωγικό αγαθό. Είναι ταυτόχρονα υλικό πολιτισμού, τεχνικής γνώσης, ιστορικής συνέχειας και συλλογικής μνήμης. Από την πλευρά της, η Εφορεία Αρχαιοτήτων Καβάλας αποτελεί τον καθ’ ύλην αρμόδιο θεσμικό και επιστημονικό φορέα για την προστασία, τεκμηρίωση και ανάδειξη αυτού του αποθέματος. Η δυνατότητα συνεννόησης ανάμεσα στους ανθρώπους που γνωρίζουν το μάρμαρο ως φυσικό και τεχνικό υλικό και στους ανθρώπους που το υπηρετούν ως φορέα ιστορίας και πολιτισμού μπορεί να δημιουργήσει ένα νέο, γόνιμο πεδίο συνεργασίας.
Η συνάντηση ολοκληρώθηκε σε θετικό κλίμα, με κοινή αντίληψη ότι πρέπει να υπάρξει συνέχεια, με προτεραιότητα σε απλές, εφαρμόσιμες και θεσμικά καθαρές ενέργειες. Πρώτο βήμα θα μπορούσε να αποτελέσει η συνεννόηση για συγκεκριμένους καθαρισμούς και τεχνικές διευκολύνσεις σε χώρους της Θάσου, υπό την καθοδήγηση της Εφορείας Αρχαιοτήτων Καβάλας, και στη συνέχεια η σταδιακή διερεύνηση πιο σύνθετων δράσεων ανάδειξης.
Ο ΣΕΜΜ-Θ παραμένει στη διάθεση της Εφορείας Αρχαιοτήτων Καβάλας για κάθε περαιτέρω συνεννόηση, πρόταση ή συνεργατική πρωτοβουλία που θα μπορούσε να υπηρετήσει την προστασία, ανάδειξη και προβολή της πολιτιστικής κληρονομιάς της Θάσου και της ευρύτερης περιοχής. Η πρωτοβουλία αυτή αποτελεί ένα πρώτο, ουσιαστικό βήμα για την αποκατάσταση μιας αυτονόητης σχέσης, δηλαδή της σχέσης ανάμεσα στο ελληνικό μάρμαρο ως ζωντανό παραγωγικό υλικό και στο ελληνικό μάρμαρο ως φορέα μνήμης, τέχνης, ιστορίας και πολιτισμού.
